Tyfu

DEWIS LLEOLIAD

Pan fyddwch chi’n plannu ac yn gofalu am eich coeden cofiwch y pethau canlynol:
Dyw tywydd a hinsawdd Ynys Enlli ddim yr un fath â gweddill Gogledd Cymru; mae’n ynys allan i’r môr gyda’i thywydd unigryw ei hun. Pan fyddwch chi’n dewis lleoliad i’ch coeden, dwi’n creu y byddai’n ddoeth i ystyried hyn. Plannwch y goeden yn erbyn wal sy’n wynebu’r de er enghraifft. Gwnewch hi’n bosibl i ddigon o aer allu symud o amgylch a thrwy’r goeden. Bydd safle cynnes ac aerog yn helpu lleihau’r tebygrwydd o grach (scab) ar y ffrwythau ac yn atal cancr rhag achosi’r pren i wywo.
Mae angen lleithder ar y ffyngau hyn os ydyn nhw’n mynd i ffynnu. Hyd yma, does neb yn gwybod a yw’r goeden yn gallu gwrthsefyll heintiau neu a yw’n rhydd o heintiau oherwydd hinsawdd unigryw’r ynys.
Er nad yw’r aer hallt wedi lladd y fam goeden, dyw hynny ddim yn golygu ei bod yn gallu ymdopi â halen mewn gwirionedd. Byddwch yn ddiogel a phlannwch eich coeden i ffwrdd o’r môr. Os hoffech chi blannu rhywbeth ar y traeth, rhowch gynnig ar gneuen coco.
Dyw Ynys Enlli ddim yn cael rhew. Fel canlyniad, mae’n bosibl y gallai’ch coeden gael ei niweidio gan rew. Osgowch bocedi rhew pan fyddwch chi’n dewis eich safle.
Dwi ddim yn gwybod a yw’r fam goeden ar yr ynys yn cael ei pheillio (pollinate), ond dwi’n credu ei bod yn well cymryd nad yw hi’n hunanffrwythlon. Ychydig iawn o fathau o goed afalau sy’n hunanffrwythlon; mae angen math arall arnyn nhw, un sy’n blodeuo ar yr un amser i groes-beillio. Yn amlwg, mae gennych chi fwy o gyfle i lwyddo os oes nifer o ‘beillwyr’ posibl gerllaw.
Mae’n well gan goed afalau bridd dwfn, cleiog, wedi ei ddraenio’n dda ac ychydig yn asidaidd, ac ar lethr sy’n wynebu’r de os yw hynny’n bosibl. Dyw hyn ddim yn wir o gwbl o ran y fam goeden. Credaf y byddai’n well rhoi’r pridd a’r safle gorau posibl i’r goeden. Peidiwch â cheisio efelychu’r pridd y mae’r fam goeden yn tyfu arno ar yr ynys.
Mae Ynys Enlli’n eithriadol o wyntog. Mae’r goeden ei hun yn yn tyfu mewn cilfach lled gysgodol ar ymyl tŷ. Dwi’n credo y byddai’n anghywir i gymryd y byddai’ch coeden chi yn tyfu’n dda mewn safle eithriadol o agored.
Mae’r fam goeden ar yr ynys yn dioddef yn enbyd o lindys gwyfyn Tortrix. Ar hyn o bryd wyddon ni ddim a yw’r goeden yn arbennig o agored i ddifrod gan y gwyfynnod. Hwyrach nad oes gan y lindys ar yr ynys ddim byd gwell i’w wneud.

GWREIDDGYFFIAU (ROOT STOCKS)

Mae’r coed wedi cael eu ‘grafftio’ ar amrywiaeth o wreiddgyffiau. Os cymerwn ni fod coeden Ynys Enlli yn tyfu yn weddol egnïol, yna bydd y tabl isod yn rhoi syniad o ba mor fawr fydd eich coed chi a pha bryd y byddan nhw’n ffrwytho.

Gwreiddgyff	Uchder a lled (troedfeddi)	Oed pan fydd y goeden yn ffrwytho	Anghori	Stanciau	Glaswellt ar lawr perllan
M27	4	3	Gwael iawn	Oes gyfan y goeden	Angen pridd glân
M9	7	4	Gwael	Oes gyfan y goeden	Angen pridd glân
M26	12	5	Gweddol	Y 4 blynedd cyntaf	Glaswellt byr yn iawn unwaith y bydd wedi ymsefydlu
MM106	16	6	Da	Y 2 flynedd cyntaf	Glaswellt hir yn iawn unwaith y bydd wedi ymsefydlu
M25	22	7	Da iawn	Amherthnasol	Dim problem

RHYBUDD. Mae’n ymddangos bod y goeden yn dwyn ffrwyth yn eithriadol o gynnar. Mae’n gallu cynhyrchu blagur ffrwythau ar bren un flwydd oed. Rhwbiwch nhw allan. Os yw’r goeden yn cynhyrchu ffrwythau’n rhy fuan yn ei hoes bydd yn blino. Byddwch yn gallu ymweld â gwefan Ian Sturrock a’i Feibion i gael rhagor o wybodaeth cyn bo hir.

PLANNU, CYFEIRIO, TOCIO, HEL AFALAU, STORIO

Gofynnwch i unrhyw berllannwr am unrhyw un o’r pynciau uchod a byddwch yn sicr o gael 10 ateb gwahanol!
Yn lle ychwanegu unfed ateb ar deg dwi’n awgrymu eich bod yn darllen:
THE FRUIT EXPERT gan Dr.Hessayon am £4.95....... llyfr clasurol da a rhad gyda deiagramau clir iawn
FRUIT gan Harry Baker am £8.99...... Arweiniad hollgynhwysfawr gan yr RHS gyda llinluniau manwl gywir a rhagorol
TRAINING & PRUNING OF APPLE AND PEAR TREES am $29.95 gan CG FORSHEY
Ar gael drwy gyfrwng y Rhyngrwyd yn unig. Mae’n eithriadol o fanwl ac academaidd, ac mae aralleiriad ohono ar wefan TRAINING & PRUNING OF APPLE TREES
available only via the internet. Extremely detailed and academic, gweler y ddau gofnod cyntaf ar dudalen Dolennau.